شبنماد دات کام
بر اساس آمارهای موجود، حوادث سومین عامل مرگ در جهان و دومین عامل مرگ در کشور ما می باشد. افزون بر آن، خسارات اقتصادی و اجتماعی حوادث نیز بسیار هشداردهنده و بحرانی است و میزان آن به میلیاردها دلار در سال میرسد، و تلاش برای کنترل نرخ حوادث و کاهش خسارات ناشی از آن نشان داد که عملکرد انسانی عامل اصلی بروز حوادث است. به همین دلیل، بررسی رفتارهای ناایمن کارکنان و تعیین عوامل تأثیرگذار بر این رفتارها بسیار مورد توجه قرار گرفت. انجمن ملی ایمنی، نقص در اطلاع رسانی صحیح خطرات از طریق علائم ایمنی را به عنوان سومین عامل متداول در بررسی حوادث عنوان کرده است. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از علائم و برچسب های هشدار دهنده یکی از روشهای مناسب برای کنترل حوادث است از این رو استفاده از تابلوهای ایمنی به منظور اصلاح رفتار کارکنان مورد توجه قرار دارد.
علائم ایمنی نشان دهنده یک خطر، شرایط خطرناک و یا پیامدهای قرار گرفتن در معرض خطرات می باشند. برخی از این احتیاطات و توصیه های ایمنی را به افراد مرتکب رفتارهای ناایمن و خطرناک گوشزد نموده و روشهای اجتناب از آنها را نمایش می دهند .(شبنماد دات کام مرجعی برای طراحی و تولید علائم ایمنی) تابلوها و علائم ایمنی به عنوان واسطه گرهای تصویری برای انتقال پیام، نقش مهمی را در ارتقای ایمنی سایتهای صنعتی و کنترل رفتار مهندسین و کارگران در صنعت به عهده دارند.
تجهیزات مزبور به شرطی میتواند مؤثر واقع شوند که طراحی آنها منطبق با اصول ارگونومی و بر اساس عوامل انسانی انجام شود، در غیر این صورت بروز مشکل در مراحل پردازش اطلاعات به نوبه خود احتمال انجام رفتارناایمن از سوی کارگر را افزایش خواهد داد. مطالعات لیو و همکاران نشان داد علائم ایمنی باید قبل از استفاده، به لحاظ درک صحیح از سوی افراد مورد ارزیابی قرار گیرند، بنابراین آشنایی کارکنان با این علائم جهت اطمینان از درک صحیح مفهوم علائم و مسئولیت هایشان در هنگام مواجهه با خطرها از اهمیت زیادی برخوردار است.
آن دسته از علائم و تابلوهایی که از اصول استاندارد ارگونومیکی برخوردار هستند نسبت به دسته دیگر از تابلوها بهتر توسط افراد درک و فهمیده می شوند. انتقال پیام مشابه به تمام افراد یکی دیگر از مهمترین اهدافی است که باید در زمینه طراحی علائم ایمنی تحقق یابد. برای مثال می توان به مطالعهای اشاره کرد که در پنج کشور عربی انجام شد و میزان ادراک رانندگان را در رابطه با بیست و هشت علامت راهنمایی و رانندگی بررسی کرد .بر طبق مطالعات رامپاگاپورن عوامل مختلفی شامل میزان تحصیلات، تجربه کاری، زمان کار، نوع علائم ایمنی، رنگ زمینه علائم ایمنی و آموزش بر میزان درک انسان از علائم ایمنی تأثیرگذار می باشند.(شبنماد دات کام پایگاهی برای تولید علائم ایمنی) عامل مؤثر دیگر بر درک علائم ایمنی، مربوط به تفاوتهای فرهنگی می باشد. به عنوان مثال مطالعات چان و همکاران در آمریکا نشان داد، میزان درک علائم ایمنی در چینی ها و کره ای های مقیم آمریکا، کمتر از آمریکاییها بوده و درک برخی علائم برای غیر آمریکایی ها مشکل است .
در مجموع ذکر این نکته ضروری است که علائم باید طوری طراحی شوند که به خوبی قابل رؤیت، قابل تشخیص و قابل فهم باشند. مهمترین عوامل شناختی در میزان درک و فهم افراد از علائم شامل میزان آشنا بودن افراد با علائم، میزان عینی بودن علائم، میزان پیچیدگی، معنادار بودن و نزدیکی فاصله معنایی است.(شبنماد دات کام کارشناس طراحی تابلوهای ایمنی)
مواد و روشها
ابزار گردآوری اطلاعات در این مطالعه، پرسشنامه در خصوص کمی سازی درک علائم ایمنی بود که شامل 2 بخش؛ بخش اول دریافت اطلاعات دموگرافیک: سن، میزان تحصیلات، و سابقه کار (جدول شماره 1)
بخش دوم ویژگیهای شناختی طراحی برای انتقال پیام را شامل می شد. این پرسشنامه استاندارد شده جهت اندازه گیری و ثبت نمرات انتقال پیام از روایی و پایایی قابل قبول در مجامع علمی برخوردار است. در ارتباط با روایی این پرسشنامه می توان به مطالعات انجام گرفته توسط چان در رابطه تابلوهای ایمنی صنعتی با توجه به ویژگیهای نشانه شناختی و عوامل آینده نگر کاربران اشاره نمود.(شبنماد دات کام کارشناس حرفه ای تابلوهای ایمنی و HSE) همچنین پایایی این پرسشنامه با انجام یک مطالعه پایلوت بر روی 30 نفر از افراد جامعه مورد مطالعه، مورد ارزیابی قرار گرفت که میزان آلفای 0 تعیین گردید که مقدار مطلوبی / کرونباخ به دست آمده برابر 76 می باشد. جهت انجام مطالعه، ابتدا اهداف برای هر یک از پرسنل تشریح، سپس آموزش و دستورالعملهای لازم درباره ی نحوه ی تکمیل پرسشنامه ارائه گردید.
پرسشنامه ها شامل اطلاعات شخصی مانند نام و نام خانوادگی نمی باشد، همچنین نتایج تجزیه و تحلیل اطلاعات پرسشنامه برای کل افراد میباشد و فقط جنبه پژوهشی دارد.(شبنماد دات کام سفارش انواع علائم خروج و اضطراری)
تعداد 25 تابلوی ایمنی از تابلوهای موجود در موسسه ملی استاندارد سازی آمریکا ANSI Z535,5 در این مطالعه مورد ارزیابی قرار گرفت(جدول شماره 2). بر اساس انتقال پیام، تابلوهای ایمنی به 3 دسته تقسیم بندی شده اند:
علائم تصویری الزام کننده (Mandatory)،
علائم تصویری هشداردهنده (Warning)
و علائم تصویری بازدارنده (Prohibition) .
الزام کننده به علائمی که الزام و اجبار کننده عملی است اشاره دارد درحالیکه بازدارنده انجام آن عمل را منع می کند و هشداردهنده علائمی هستند که خطری را هشدار می دهند. مجموعاً 8 )M(،)p( و )W) مورد بررسی قرار گرفت.
هر تابلو برای انتقال پیام خود از لحاظ روان شناختی دارای پنج ویژگی طراحی شناختی می باشد، این ویژگیها شامل آشنایی، عینی بودن، سادگی، معناداری و نزدیکی معنایی است . آشنا بودن افراد با علائم در قالب تعداد دفعاتی تعریف می شوند که با آنها روبرو شده اند. منظور از عینی بودن، نمایش حقیقی تصویر و به عبارتی استفاده از تصویر یا نمادی است که به نحو احسن پیام موردنظر را منتقل می کند. از نظر پیچیدگی پیام ارسالی فقط باید محتوی موارد اصلی بوده و به سهولت و در کمترین زمان ممکن قابل فهم باشد، معنادار بودن علائم به قضاوت افراد در رابطه با علائم برمی گردد و هرچه مفاهیم نشان داده شده به عملکرد مورد انتظار نزدیکتر باشد فاصله معنایی پیام کوتاه تر است .(شبنماد دات کام تولید کننده علائم شبتاب)
تابلوها به صورت چهارگوش 15 در 15 سانتیمتر بدون حاشیه به صورت اسلاید با استفاده از نرم افزار پاورپوینت مایکروسافت در مرکز صفحه نمایش نشان داده شد و بدون نوشته به شرکت کنندگان نشان داده می شود و یک معیار 0 تا 100 برای هر ویژگی در نظر گرفته می شود و از شرکت کننده خواسته می شود که طبق ویژگی های فوق به چهار ویژگی اول (آشنایی، عینی بودن، سادگی و معناداری) امتیاز بدهد، بعد از 10 ثانیه نوشته زیر تابلوی موردنظر نشان داده می شود و شرکت کننده با توجه به طرح تابلو که به عملکرد موردنظر نزدیک باشد نمره 0 تا 100 را برای ویژگی “نزدیکی معنایی” اختصاص می دهد (شکل 1)
شکل 1. معیار نمره دهی و ویژگیهای شناختی تابلو
1 به منظور تعیین حجم نمونه موردنیاز با توجه به جمعیت 300 نفری کارکنان صنعت موردمطالعه و لحاظ کردن سطح اطمینان 95 % و استفاده از فرمول آماری زیر میزان حجم نمونه (N0) 171 نفر تعیین گردید. در فرمول ( N1 )به تعداد افراد جامعه آماری و e به میزان دقت اشاره دارد. اعمال ضریب تصحیح جامعه محدود در برآورد حجم نمونه، حداقل تعداد نمونه موردنیاز را به 109 نفر تقلیل دارد (فرمول 2) که از 109 نفر حجم نمونه، 100 نفر تمایل به همکاری در مطالعه داشتند.
اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم افزار spss (نسخه 16 ) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و ضرایب همبستگی بین ویژگی های تابلو و نمره های داده شده توسط شرکت کنندگان با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون به دست آمد. برای تعیین میانگین و انحراف معیاراز آزمون واریانس یک طرفه استفاده شد. سطح معنی داری در این تحقیق 50/0 در نظر گرفته شد.
چگونه علائم ایمنی غیر استاندارد را تشخیص دهیم؟
فرض کنید امروز قصد دارید دستور خرید تعدادی علائم ایمنی را به واحد تدارکات و خرید کالا ارسال نمایید. چگونه عمل می کنید؟ چه شرایطی را در ایندنت (برگه ی تقاضای خرید) در نظر می گیرید؟ شما به عنوان کارشناس ایمنی و بهداشت، چه شرایطی را پیش روی واحد مهندسی می گذارید که اگر بعدا ممیزهای سیستم های مدیریتی، کالای خریداری شده را رد کردند و عنوان کردن که این علامت ایمنی استاندارد نیست، بتوانید پاسخگو باشید؟
در این مطلب سعی می کنیم با نگاهی دقیق و مستند پاسخگوی سوالات شما باشیم. با ما همراه باشید.
آیا استفاده از ترکیبات اضافی جهت زیباسازی علامت ایمنی مجاز است؟
در حالت عمودی، چیدمان صحیحی که مورد قبول استاندارد ISO 3864می باشد، چیدمان زیر می باشد:
در شکل بالا هر علامت ایمنی با یک حاشیه (Border) مشخص شده است که این حاشیه، حکم قابی را دارد که بقیه ی اجزای علائم ایمنی در آن قرار می گیرند. اضافه کردن هرگونه قاب اضافی به علامت ایمنی جهت زیباسازی آن، برخلاف الزامات این استاندارد می باشد.
به عنوان مثال علائم ایمنی زیر به دلیل داشتن قاب اضافه، غیر استاندارد می باشند.
علائم ایمنی دارای قاب اضافه، غیر استاندارد هستند.
دقت کنید که در علائم بالا، قاب های آبی و قرمز رنگ اضافی هستند و علائمی که طراحی ای مطابق بالا دارند، غیر استاندارد می باشند. پس این قانون را به خاطر داشته باشید:
“هر ترکیب اضافه ای که جهت زیباسازی علامت ایمنی به علایم ایمنی اضافه شود، اشتباه و خارج از اصول این استاندارد است.”
آیا می توان چند سمبل گرافیکی را در یک علامت ایمنی جای داد؟
به علامت ایمنی زیر دقت کنید:
این علامت استاندارد نیست. در این علامت چندین سمبل گرافیکی (کلاه، عینک، گوشی، ماسک و …) در قالب یک علامت ایمنی ارائه شده است. چنین طراحی ای با الزامات استاندارد ISO 3864 مغایرت دارد. اگر به تعریف علامت ایمنی در استاندارد ISO 3864 مراجعه کنیم، این استاندارد قویا تاکید می کند که هر علامت ایمنی تنها یک پیام ایمنی خاص را می رساند. متن زیر مستقیما از این استاندارد اخذ شده است:
safety sign
Sign which gives a general safety message, obtained by a combination of a colour and geometric shape and which, by the addition of a graphical symbol, gives a particular safety message.
یعنی شما برای علامت ایمنی “کلاه ایمنی بپوشید” باید یک سمبل گرافیکی و برای “گوشی حفاظتی بپوشید” نیز یک سمبل گرافیکی طراحی نمایید. به عبارتی سهم هر علامت ایمنی فقط یک سمبل گرافیکی است.
پس این قانون را نیز به خاطر داشته باشید: “هر علامت ایمنی فقط یک سمبل گرافیکی!”
چگونه علائم ایمنی را با هم ترکیب کنیم؟
در بعضی از مواقع لازم است از چند علامت ایمنی در کنار هم استفاده کنیم. در چنین شرایطی، استاندارد ISO 3864 چیدمان زیر را پیشنهاد می دهد:
از این رو طراحی علائم ایمنی زیر اشتباه می باشند.
با این توضیحات طراحی علامت ایمنی زیر نیز اشتباه خواهد بود:
در شکل بالا قانون “هر علامت ایمنی فقط یک سمبل گرافیکی” رعایت نشده است.
از اینحا می توانید یک نمونه صحیح از طراحی اصولی بر طبق ضوابط این این استاندارد را مشاهده نمایید.
اشکال هندسی در علامت ایمنی کدامند؟
به علامت ایمنی زیر دقت نمایید! مستطیلی که درون آن نوشته شده :”از دستکش ایمنی استفاده نمایید”، دارای لبه های گرد می باشد.
در این علامت ایمنی برای زیبا سازی علامت، لبه های “مستطیل نوشته ی توضیحی” دارای کمی انحنا یا Curve می باشد. طراحی این گونه علائم ایمنی اشتباه است.
بند 5 استاندارد (ISO 3864-1:2002(E در صفحه 4 خود، حالت قابل قبول را شکل زیر عنوان می کند:
اگر بخواهیم موشکافانه تر بررسی نماییم، واژه ی Rectangle در زبان انگلیسی به معنای “راست گوشه” است. Recta به معنای راست و angle به معنای گوشه (زاویه) است. پس علائمی که به جای مستطیل های راست گوش از چهار وجهی های دارای انحنا استفاده می کنند، استاندارد نیستند.
چرا رعایت استاندارد مهم است؟
این نوشتار به مهندسین ایمنی و بهداشت و سایر همکاران ما در زمینه ی تولید علائم ایمنی کمک می کند که علائم ایمنی غیر استاندارد را از علائم ایمنی استاندارد تشخیص دهند. اهمیت این بحث از آنجایی دو چندان می شود که متاسفانه صنف های تابلو ساز در ایران با ورود به عرصه تولید علائم ایمنی و به علت نداشتن دانش کافی در این زمینه ، علائم ایمنی غیر استانداردی را روانه بازار ایران کرده اند که این موضوع تهدیدی برای آینده علائم ایمنی در ایران به شمار می آید.(شبنماد دات کام طراحی و تولید علائم HSE)
اگر شما ممیز یکی از استانداردهای ایزو ، OHSAS 18001 و یا سایر سیستم های مدیریتی ایمنی و بهداشت هستید، این مطلب برای ممیزی های بعدی شما بسیار ارزشمند خواهد بود.
کدام استاندارد مبنای بحث ما بود؟
استانداردهای زیادی جهت تولید علائم ایمنی در دنیا وجود دارد که هر کدام از این استانداردها، مزایا و معایب خاص خود را دارند. به عنوان مثال استاندارد ANSI Z535 در امریکا جهت تولید علایم ایمنی به کار می رود. در بریتانیای کبیر (انگلستان) از استاندارد BS 5499 و در اروپا و آسیا و کشورهای زیادی از استاندارد ISO 3864 استفاده می نمایند.
در این نوشتار یکی از پرکاربردترین استانداردهای علائم ایمنی در دنیا را بررسی کردیم که در ایران نیز تولید کنندگان علائم ایمنی بیشتر از این استاندارد تبعیت می کنند. استاندارد ISO 3864 – که توسط موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران نیز ترجمه شده – مبنای صحبت ما بوده و موارد عدول از این استاندارد را بررسی کردیم.
نمونه های زیر، نمونه یک طراحی صحیح و اصولی از علائم ایمنی می باشند.



علائم ایمنی
حوادث طبیعی و غیر طبیعی سالیانه خسارت های زیادی را از نظر مالی و جانی وارد میکنند، اما برای کاهش این خسارتها چه روشهایی برای پیشگیری وجود دارد؟
آموزش نیروی انسانی برای مقابله با حوادث، مقاوم سازی سازه ها، استفاده از تجهیزات ایمنی مناسب، کارشناسی و نصب علائم ایمنی و اطلاعاتی مناسب، آمادگی برای شرایط پس از حوادث و موارد دیگر میتوانند خسارت های مالی و جانی را به طرز محسوسی کاهش دهند. در بین این موارد علائم ایمنی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هستند.(شبنماد دات کام پایگاهی برای کارشناسی و تولید علائم ایمنی و HSE)
مشخص کردن محل نصب تجهیزات ایمنی، مشخص نمودن مسیر خروج اضطراری، مشخص نودن محل تجمع ایمن، اعلام محدودیت ها و ممنوعیت ها، مشخص نمودن خطرات و آگاهی از نحوه ی صحیح استفاده از تجهیزات از موارد کارکردهای علائم ایمنی میباشند.
علائم ایمنی به مجموعهای از اشکال، رنگها، نشانهها و تصاویر اطلاق میشود که تحت استانداردهای مصوب توسط کارشناسان HSE (استانداردهایی نظیر ANSI , OSHA , NFPA , OHSAS ) برای تأمین ایمنی کارگاهها و ساختمانها، تأمین ایمنی اماکن عمومی و مراکز حملونقل شهری و بینشهری، حفظ ایمنی و سلامت کارگران، شهروندان و عوامل اجرایی بکار گرفته میشوند.
شرکت آویژه با بهرهگیری از استانداردهای روز HSE سعی در کارشناسی و ساخت علائمایمنی مطابق معیارهای جهانی را دارد. ازاینرو آمادگی خود را جهت همکاری با شهرداریها، صنایع پالایش و پتروشیمی و سایر صنایع و مجتمعهای اداری و مسکونی اعلام میدارد.
علائم شرایط ایمن
علائم شرایط ایمن : در هنگام بروز حوادث طبیعی (سیل، زلزله، آتش سوزی، طوفان و …) عکسالعمل در برابر این حوادث به سه زمان، یعنی در هنگام وقوع، پس از وقوع و شرایط پس از اتمام حادثه و اطمینان از ایمن شدن شرایط تقسیم میشود. در بین این سه، شرایط پس از اتمام شرایط بحرانی (سیل و زلزله و …) از اهمیت بسیاری برای کم شدن آمار تلفات و ساماندهی شرایط برخوردار است.(شبنماد دات کام تولید علائم ترافیکی)
علائم ایمنی ( علائم شرایط ایمن ) با توجه به محیط و شرایط باید به درستی انتخاب شوند. علائم شرایط ایمن برای اعلام نحوه استفاده از وسایل ایمنی، محل قرارگیری وسایل امداد و نحات، محل امن برای انجام فعالیت های خطرناک در شرایط عادی استفاده میشوند.
علائم بازدارنده
اماکن عمومی، مراکز اداری و دولتی، فضاهای سبز، مراکز نظامی، محیطهای صنعتی و کارگاهی و غیره هر کدام دارای مقررات و قوانین خاص خود میباشند، حال ممکن است این قوانین و مقررات برای افزایش ایمنی و یا در راستای حفظ نظم وضع شده باشند. برای مشخص نمودن و اجرای این قوانین نیاز به آموزش نیروی انسانی و همچنین سخت افزارهایی میباشد، یکی از مهم ترین سخت افزار ها استفاده از علائم بازدارنده برای مشخص نمودن نوع ممنوعیت، نحوه استفاده از تجهیزات، دسترسیها، مکان تجهیزات و سایر موارد برای بهبود شرایط ایمنی و اجرای مقررات میباشد.(شبنماد دات کام تولید و کارشناسی علائم HSE)
علائم بازدارنده و ممنوعیت، علامتی است بهصورت دایره با یک خط قرمزرنگ که از گوشه چپ بالا به سمت پائین راست کشیده شده باشد با یک زمینه سفیدرنگ که میتواند از جنس روز رنگ و یا شبرنگ باشد.
نماد درون تابلو به رنگ مشکی در داخل تابلو و زیر علامت ایمنی ممنوعیت قرار میگیرد. این تابلو ایمنی علامتی است که ممنوعیت انجام کاری را نمایش میدهد.
علائم اطلاعاتی
تهیه و نصب علائم اطلاعاتی جهت تسهیل در مکان یابی در مجتمع های مسکونی، تجاری و صنعتی جزء ضرورت های استاندارد سازی فضاهای عمومی میباشد. برای ساخت علائم اطلاعاتی از انواع جنس های مختلف نظیر چوب، ام دی اف، استیل، کامپوزیت، پلکسی و یا ترکیب مواد و ورق های مختلف استفاده میشود، قابلیت برش سی ان سی این اجناس و چاپ مستقیم بر روی آنها باعث میشود که گستره طرح و رنگ برای تابلو اطلاعاتی بینهایت باشد. این عامل سبب طراحی و تولید علائمی میشود که علاوه بر وظیفهی اصلی خود مبنی بر پیام رسانی، از لحاظ طرح و رنگ نیز با طراحی داخلی ساختمان شما نیز تناسب داشته و باعث افزایش زیبایی بصری ساختمان شما بشود.(شبنماد دات کام تولید کننده تابلوهای ترافیکی)
علائم شب نما (Photo Luminescent)
نسل نسبتاً جدیدی از تابلو و علائم هشدار دهنده ایمنی است که برای نشان دادن شرایط ایمن محلِ کار و زندگی و همچنین جهت نمایاندن مکان قرارگیری تجهیزات امداد و نجات دستی و خودکار، اعلام و اطفای حریق، کمکهای اولیه، و تعیین مسیرهای خروج ایمن در محدوده کار و زندگی انسانها بکار میرود.
تابلو شب نما یا شب تاب (Photo Luminescent)،
در روشنایی (مصنوعی یا طبیعی) نور را طی چند دقیقه جذب و ذخیره و در تاریکی آن را بازتاب میکند. با گذشت زمان شدت تابش کم میشود تا بعد از 12 ساعت به کمترین مقدار خود میرسد (حداقل نوری است که توسط چشم انسان قابل رویت میباشد). فناوری شب نما این امکان را به شما میدهد تا علائم ایمنی چه در روز و چه در شب، قابل مشاهده باشند. مقاوم بودن محصولات شب نما در برابر عوامل محیطی این امکان را فراهم میسازد تا این محصول در فضاهای باز نیز مورداستفاده قرار گیرد.
این مسئله چنان از اهمیت برخوردار می باشد که مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان اختصاصاً به موضوع علائم و تابلوهای هشدار دهنده ایمنی میپردازد و در جهت تحقق اهداف، اجرای آن را برای حفظ سلامتی و ایمنی و آسایش انسانها اجباری نموده است. همچنین از سال 2009 میلادی در اکثر ایالتهای آمریکا نظیر کارولینای شمالی و یا نیویورک بصورت دستور العملی الزامی (تعویض تابلو ها و علائم ایمنی قدیمی با علائم شب نما) تحت آیین نامهی NCDOI OSFM Evaluation Services بصورت قانون درآمده است.(شبنماد دات کام طراحی و تولید تابلوهای شبنما)
علائم شب نما طیف خاصی از علائم را شامل نمیشوند، بلکه علائم با تناسب به محل نصب، نوع علامت (آتش نشانی، خروج اضطراری، تجمع ایمن و یا غیره)، میزان نور، فاصله و عوامل دیگر میتوانند به صورت شب نما سفارش داده شوند.



















